1. Ana Sayfa
  2. Yazılım
  3. Free Software ve Open Source Code Nedir? Ne Değildir?

Free Software ve Open Source Code Nedir? Ne Değildir?

open source ve free software

Free Software (Özgür Yazılım) ve Open Source Code (Açık Kaynak Kod) Nedir? Ne Değildir?- Hiç bilmeyenler için yazılımı; bilgisayarlar (makine dili) ile insanlar arasındaki köprü olarak tanımlamak yanlış olmaz. Kaynak kod ise herhangi bir yazılımın işlenip makine diline çevrilmeden önce insanların okuyup üzerinde çalışabildiği programlama diliyle yazılmış halidir.

Free Software (Özgür Yazılım) ve Open Source Code (Açık Kaynak Kod) Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Özgür yazılım, kullanıcısına çalıştırma, kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlükleri tanıyan yazılım türüdür. Tersi ise, sahipli yazılımdır. Özgür yazılım ile kastedilen özgürlük, yazılımın kullanım hakları ile ilgilidir, ekonomik boyutu ile değil.

Özgür yazılımın temelinde kullanıcının bir yazılımı çalıştırma, kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlükleri yatar. Daha açık bir ifadeyle, kullanıcılara şu haklar tanınır:

  • Her türlü amaç için programı çalıştırma özgürlüğü.
  • Programın nasıl çalıştığını inceleme ve kendi gereksinimleri doğrultusunda değiştirme özgürlüğü. (Program kaynak koduna erişim bunun için bir ön şarttır.)
  • Programı geliştirme ve gelişmiş haliyle topluma dağıtma özgürlüğü.

Böylece yazılım bütün toplum yararına geliştirilmiş olur. Burada yer alan kaynak koduna erişim ifadesini inceleyelim.

Free Software ve Open Source Code Nedir? Ne Değildir?
Photo by Farzad Nazifi on Unsplash

Kaynak kodu, herhangi bir yazılımın işlenip makine diline çevrilmeden önce insanların okuyup üzerinde çalışabildiği programlama diliyle yazılmış halidir. 

Açık Kaynak Kod, yazılım ürününü oluşturan kodların herkes tarafından okunabileceğini, görülebileceğini, yazılımın tüm elemanları ile nasıl bir işleyişe sahip olduğunun incelenebileceğini ifade ederken, Kapalı Kaynak Kod işlevini yerine getiren yazılımın nasıl bir yapısı olduğunun geçerli bir neden ile gizlenmesidir. Bu kapsamda kullanılan yazılım “çalıştırılabilir” bir bütündür. Yani bir yazılımın kapalı kaynak kodlu olması bu yazılımı çalıştırmanıza/kullanmanıza engel değildir.

Program çalıştığına göre kaynak kodu bende var zaten (?)

Kaynak kodunun insanlar tarafından anlaşılabilecek bir dilde yazılmış olması, üretilen programa olağan üstü bir açıklık kazandırıyor. Kısaca açık kaynak kodlu yazılımlar amacını, kullandığı yöntemleri, belli şartlarda izleyeceği yolu, beklenmedik bir olayda hareket edeceği şekli, zayıf ve sorun yaratabilecek yerlerini sizden gizleyemiyor, sizi gözü kapalı bir şekilde, ne olacağından emin olmadan programı kullanmaya zorlamıyor.

Bunun yanında bir yazılımı kullanıyor olmanız, (eğer open source değilse) o yazılıma ait kaynak kodları görüntüleyebileceğiniz anlamına gelmiyor. Görüntülemenin ötesinde üzerinde değişiklik yapma, bir hata bulduğunuzda bunu düzeltme imkanını da vermiş olmuyor.

Free Software (Özgür Yazılım) ve Open Source Code (Açık Kaynak Kod)
Photo by luis gomes on Pexels

Özgür Yazılım Lisansları

Open Source kavramıyla birlikte ortaya çıkan diğer bir özellik de bu açık kaynak kodlu yazılımlara ait lisanslar. Özgür yazılım lisanslarının temel amacı, yazılımın özgürlüğünün devam edebilmesini ve başkaları tarafından kapatılarak kamunun erişme, kullanma, değiştirme ve dağıtma hakkının gasp edilmemesini sağlamak içindir. Büyük yazılım üreticilerinin kendi sahipli yazılımlarının ticari haklarını koruma gayretleri gibi özgür yazılım lisansları da yazılımların özgürlüğünü korumaktadır. Sahipli yazılımlar gibi resmi hakları sunan ve bu şartlar altında kullanımı, dağıtımı, geliştirmesi ve paylaşılması yapılan lisans modelleridir.

Sonuçta, yazılım bir insan ürünüdür. Bir kişinin, bir ekibin ya da bir kurumun bilgi, emek ve katkısı ile ortaya çıkmış bu eserlerin hem hukuki haklarının korunması hem de özgürce paylaşılabilmesi Özgür Yazılım lisansları ile sağlanabilmektedir.

En yaygın kullanılan özgür yazılım lisanslarının başında GNU GPL lisansı gelmektedir. Belli başlı bazı özgür yazılım lisansları:

  • GNU GPL (GNU’s Not Unix General Public License – Genel Kamu Lisansı)
  • GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı (LGPL)
  • BSD Lisansı
  • Mozilla Kamu Lisansı (MPL)
  • MIT Lisansı
  • Apache Lisansı
  • Eclipse Kamu Lisansı (EPL)
  • Avrupa Birliği Kamu Lisansı (EUPL)
Yorum Yap

Yorum Yap

Yorumlar (2)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir